نام و نشان مناطق کهنی در کردستان

در نزهة القلوب حمدالله مستوفی از شهرهای خفتیان (هَودیان سمت رواندوز) ، دربند تاج خاتون (سرپل خاتون بتلیس)، دربند زنگی (نزدیکی قصبه مرزی دروله بانه) ، دزبیل (بیله ور سمت کامیاران) ، دینور (در شرق کرمانشاه) ، سلطان آبادچمچمال (در سمت سلیمانیه) ، شهرزور (حلبچه در سمت سلیمانیه) در سوی کرمانشاه یاد شده است.موساسیر (آردینی) همان شهر رواندوز کردستان عراق استدر متن آشوری سنگ نبشته کله شین موساسیر (محل ذوب فلز) به جای نام اورارتویی آردینی است که آنرا به درستی با رواندوز (محل روان کردن مادۀ مذاب) مطابقت داده اند.

معنی نامهای شهر بتلیس (بدلیس)، آمِد، درسیم و موش و کرکوک

احتمال دارد در آن سمت نام شهر دیاربکر (منطقۀ مس) از ترجمۀ نام قدیمی آن آمِد (در معنی دارای مِس فراوان) بدست آمده باشد. نام ناحیۀ درسیم به معنی دارای دروازۀ نقره ای و نام منطقۀ موش در سنسکریت به معنی دارای کورۀ ذوب فلز است.نام ایرانی/ارمنی شهر بتلیس/بدلیس یعنی باغیس (بغ-ایس) به معنی محل پرستش خدا است. هیئت آرامی نام شهر بدلیس به صورت بیت دلیلو-ایس هم معنی محل پرستشگاه را می دهد.

نامهای مختلف کرکوک یعنی آراپخا و کرکوک و گرمکانِ (محل چشمۀ مادۀ گرم کنندۀ) آن جملگی اشاره به مخازن نفت و قیر کرکوک دارند. پس از سرنگونی دولت آشور، منطقهٔ پیرامون کرکوک به نام «کورکورا» معروف شد. گفته میشود این نام به نام بابا گُرگُر که امروزه نام چاه‌های نفت کرکوک است، در پیوند است.معنی نام دهوکاز آنجایی که نام شهر دهوک کردستان در منابع آسوری به شکل نوهَدرا (جایگاه فرمانروا) آمده است؛ لذا شکل اصلی نام دهوک در اساس دِهوکَ (جایگاه فرمانروا) است.

فسا (پَسا) به معنی شهر سه ضلعی

حمدالله مستوفی در نزهة القلوب می آورد: " شهر فسا را فسا بن طهمورث دیو بند ساخته بود. خراب شد. گشتاسب بن لهراسب تجدید عمارتش کرد و نبیره اش بهرام بن اسفندیار به انجام رسانید، ساسان نام کرد و در اوّل مثلث بود. به عهد حجاج بن یوسف ثقفی عاملش آزاد مرد به فرمان او آن را از آن شکل بگردانید..."

با توجه به شکل مثلثی کهن فسا در قسمت اخیر این گفته، می توان نتیجه گرفت که ساسان مذکور نیز در اصل سه سان (دارای شکل سه گونه) بوده است. بر این اساس نام فَسا (پَسا) در اصل به مفهوم پَی-سه (سه پِی، سه ضلعی) بوده است.

معنی دالکی و اقلید و سجاس

مطابقت دالکی با اخشین باستانی

نظر به نام قدیمی رود دالکی یعنی اَخشین (آو-خشی-ین، منسوب به آب نیرومند) و اینکه اخشین در معجم البلدان نام شهری در سمت فارس ذکر شده است، معلوم می‌گردد شهر اخشین همین شهرک دالکی کنونی بوده است. بر این اساس نام شهرک دالکی ترکیب دال (درو اوستایی، خارا و سترگ و نیرومند) و کی (چشمه زار و رودخانه) بوده است. در مجموع یعنی شهر دارای آب نیرومند.

مطابقت اقلید با آذرگارتا

پاره ای باستان شناسان گفته اند شهر اقلید همان آذرگارتا (تختگاه آتش مقدس) است که مرکز تربیت اسبان جنگی کورش به شمار می آمده است. مسلم به نظر می رسد خود نام اقلید از تلخیص و تغییر و تبدیل خود آذرگارتا عاید شده است. حرف ر ساکن اول علی القاعده افتاده و حرف ذ در حرف گ ادغام شده و حرف ر دوم و ت تبدیل به ل و د گردیده اند و آذرگارتا مبدل به اَگلید (اقلید) شده است.

حمدالله مستوفی در نزهة القلوب به همراه اقلید از شهر سرمق به عنوان محل زرد آلوی صادراتی به غایت نیکو شیرین یاد کرده که بر این اساس نام آنجا بر گرفته از سورَ-میوَگ (دارای میوهٔ شیرین) بوده است.

معنی شهر و کوه سجاس بین زنجان و تکاب

نظر به اینکه کوه سجاس محل با شکوه مدفن مغولان در سمت تخت سلیمان بوده است، لذا به نام سجاس می توان ترکیبی از سَهه (با شکوه) و گاس (جا) قائل شد. حمدالله مستوفی در آن سمت از مناطق جرود و انجرود نام برده است که می توان به معنی دارای رود گرم (یا تلخ) و دارای رود باریک گرفت.

The etymology of Irland (Ériu, Erin, Hibernia, and Iverni)

The etymology of Irland (Ériu, Erin, Hibernia, and Iverni)

"Gh" in Irish Like "ch" but based on a "g" sound gh= Eng. "y", then the Celtic word rain (grain) could be pronounced yrain (Erin).

The etymology of Hibernia

havre: oat, wiktionary

From Old Norse hafri, from Proto-Germanic *habrô, from Proto-Indo-European *kapro-.

The cultivation of oats is particularly suited to Ireland's climatic conditions and therefore oatmeal became a staple food of the Irish from prehistoric times until the seventeenth century.

کرکوک به معنی محل مخازن نفت است

پلوتارک در شرح حال اسکندر می نویسد هنگامی که اسکندر از کشور بابل می گذشت در یکی از شهرهای اکباتان مردم برای خوش آمد اسکندر نفت را روی جاده ها می ریختند و آتش می زدند تا شعله های فروزان آن موجب مسرت اسکندر گردد. اشاره پلوتارک به ناحیه نفت خیز کرکوک است که از آن به نام اکباتان (محل تجمع مادها) یاد می کند.چون نامهای آراپخا و کرکوک و گرمکانِ (محل چشمۀ مادۀ گرم کنندۀ) آن جملگی اشاره به مخازن نفت و قیر کرکوک دارند. پس از سرنگونی دولت آشور، منطقهٔ پیرامون کرکوک به نام «کورکورا» معروف شد. گفته میشود این نام به نام بابا گُرگُر که امروزه نام چاه‌های نفت کرکوک است، در پیوند است.

घर्घर m. gharghara fire of chaff

مطابق لغت نامه اکدی-آسوری:

kīru (1) [GIR4 : ] (Sumerian origin): an oven , a kiln especially for bitumen

kug[urû] : [Professions] granary supervisor

araḫḫu : [Country → Agriculture] granary, storehousepâqu: D. to compress

معنی نام دُرودزن

به ظاهر در نقشۀ بزرگ استان فارس در جنوب قصبه درودزن، رود کُر به موازات یک شاخۀ آن دیده میشود و این بیانگر آن است که دُرودزن در اساس دو رود گان بوده است یعنی محل منسوب به دو رودخانه.

امّا نام کوه زَنَ (زَئنه) کنار دُرودزن در اوستا به معنی محل نگهبانی است. بر این پایه دُرود- زن در اصل دروت-زَن بوده است یعنی دارای محل نگهبانی سالم و استوار.

معنی نام دهوک و دیهوک

از آنجایی که نام شهر دهوک در منابع آسوری به شکل نوهَدرا (جایگاه فرمانروا) آمده است؛ لذا شکل اصلی نام دهوک در اساس دِهوکَ (جایگاه فرمانروا) است. کسره با فتحه و ضمه جایگزین شده است:

क m. ka king

نام روستای دیهوک می تواند به معنی ده پناهگاهی باشد:

दाय m. dAya place

ओक m. oka asylum, refuge

دیهوک. (اِخ ) مرکز دهستان دیهوک بخش طبس شهرستان فردوس در 84هزارگزی جنوب خاوری طبس با 1252 تن سکنه . (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 9).

معنی نام شهر بلقیس

لغت نامۀ دهخدا در مورد شهر بلقیس [ شَ رِ بِ ] (اِخ ) می گوید: "دور نیست که شهر کهنۀ اسفرایین (که هنوز جلگه ای در آنجا به همین اسم معروف است ) با خرابه های شهر بلقیس یکی باشد. (ترجمۀٔ سرزمینهای خلافت شرقی لسترنج حاشیۀ ص 419)."

معنی شهر بلقیس: با توجه به ساختار خشتی حصار بزرگ شهر بلقیس، شهر بلقیس می تواند در اصل شهر بُل-خشت باشد که در آن علی القاعده حرف ساکن ت در آخر حذف شده و بُل-خش تبدیل به بلقیس گردیده است. یعنی در مجموع آن به معنی شهری بوده که از خشتهای فراوان ساخته شده است. چون نام شهر اسفرایین کهنه (محل دارای سپر دفاعی) با نام بعدی آن یعنی شهر بلقیس (دارای سپر دفاعی پر خشت) همخوانی دارد.

معنی روستاهای یِنگجه و جزن نام ایران

حدود 40 روستا در ایران نام یِنگجه را دارند که بیشترشان در آذربایجان قرار دارند. با توجه به لغات اوستایی یئونَ (جا) و گئیثیه (گیاه) و مرتعی و دامداری بودن روستاهای ینگجه نام، نام آنها به معنی محل مرتع و چمنزار به نظر می رسد. در زبان ترکی علف یونجه، یونوکچه و یوندزه (غذای اسب) نامیده می‌شود. بر این پایه ینگجه یعنی یونجه زار. روستاهای جزن نام ایران نیز می توانند بر گرفته از گئیثیه (گیاه) به معنی علفزار بوده باشند. واژۀ سانسکریتی گاسن یعنی علفزار (مرغزار) و محل خوراک برای نام گزن مناسب ترین ریشه تاریخی می نمایند. خود کلمۀ غذا از این ریشه به نظر می رسد:

.घास m. ghAsa meadow or pasture grass. food

معنی گزاوشت و روشت

ظاهراً معنی نام این مناطق بناب یعنی گزاوشت یعنی محل پر گیاه و غذا و روشت (اِرِ[ث]- ویشت) یعنی محل پر ثروت است.