معنی ایرانی کنیسه، کنِشیا و کنشت

واژه های کنیسه، کنِشیا و کنشت (معبد یهودیان) را نامهایی آرامی به معنی محل اجتماع آورده اند ولی آنها در زبانهای کهن ایرانی به صورت کان-ایسَ، کان-ایشیه و کان-ایشت به معنی محل بر آورد شدن آرزو و راز و نیاز (معبد) هستند. اگر هم مانند مزگت (محل خم شدن، مسجد) معادل سامی داشته باشند، در زبانهای ایرانی به چنین مفهوم دینی فراگیر درک میشده اند:

• کاربرد در ادبیات: این واژه در شعر شاعران بزرگ پارسی نظیر فردوسی، سعدی، حافظ و مولوی فراوان به کار رفته است. نمونه از سعدی:

«تو را آسمان خط به مسجد نبشت

مزن طعنه بر دیگری در کنشت»

کنشت طبق لغت‌نامه دهخدا

کنشت. [ ک ُ / ک ِن ِ ] (اِ) به معنی آتشکده است و معبد یهودان. (برهان) (از ناظم الاطباء). آتشکده ٔ پارسیان و محل عبادت آنان بوده چنانکه مسجد و مکه در میان مسلمانان قبله و معبد است. (انجمن آرا) (آنندراج). آتشکده را گویند. (فرهنگ جهانگیری) (از فرهنگ رشیدی). بتخانه، و در رشیدی آتشکده و در برهان... به معنی معبد یهود و در سراج نیز... عبادتخانه ٔ کفار. (غیاث). معبد یهودان خصوصاً و عبادتگاه کافران عموماً. (فرهنگ فارسی معین). در پهلوی «کنشیا» (مجمع) عبری «کنسث» (جامعه)، آرامی «کنوشتا» (کنیسه). (از حاشیه برهان چ معین). نیازشگاه یهودان. (حاشیه ٔ فرهنگ اسدی نخجوانی از یادداشت به خط مرحوم دهخدا). کنیسه. نمازخانه. کلیسا. کلیسیا. کلیسه. مقابل مسجد. نمازگاه . (یادداشت ایضاً): مشتری دلالت دارد بر مزگت ها و منبرها و کنشت و کلیسا. (التفهیم).

ز سرگین و دستار و زربفت و خشت همی گفت با سفله مرد کنشت.

فردوسی.

پدر دیر او بود و مادر کنشت نگهبان و جوینده ٔ خوب و زشت.

فردوسی (شاهنامه چ دبیرسیاقی ج 5 ص 2385).

مست را مسجد و کنشت یکیست نیست را دوزخ و بهشت یکیست.

سنائی.

اگر رأی جهان آرای فیروزی مرا فیروزی اقطاع مابین الحصنین فرموده بنای کنشتی و سرایی اطلاق فرماید در جهانداری و بختیاری همانا کمال عاطفت افزاید. (ترجمه ٔ محاسن اصفهان ص 19). جهودان را کنشت است و ترسایان را کلیسیا و گبرکان را آتشگاه. (تاریخ سیستان). و در شارستان مرو کنشتی بنا کرد و آن کنشت به نزدیک بنی اسرائیل بنای بزرگوار بود. (تاریخ بیهق ص 22).

به دست آز مده دل که بهر فرش کنشت ز بام کعبه ندزدند مکیان دیبا.

خاقانی.

دوزخی افتاده به جای بهشت قیصر آن قصر شده در کنشت.

نظامی.

به عقیدت جهود کینه سرشت مار نیرنگ و اژدهای کنشت.

نظامی.

کنشت و کلیسا خراب کردند. (کتاب النقض ص 510).

وان دگر بهر ترهب در کنشت وان دگر بهر حریفی سوی کشت.

مولوی.

هین چه راحت بود زان آواز زشت کو فتاد از وی به ناگه در کنشت.

مولوی (مثنوی چ خاور ص 336).

ترا آسمان خط به مسجد نوشت مزن طعنه بر دیگری در کنشت.

سعدی.

همه کس طالب یار است چه هشیار و چه مست همه جا خانه ٔ عشق است چه مسجد چه کنشت.

حافظ.

محراب یهود اگر کنشت است او را چه گنه که سرنوشت است.

امیرحسینی.

برسم هنگام بندگی به جای آوردن ایستاده بود در کنشت رسید وقت انداختن بخور کندور در آتش. (ترجمه ٔ دیاتسارون ص 8 از یادداشت به خط مرحوم دهخدا). جای بستن خوکان. (برهان) (یادداشت به خط مرحوم دهخدا) (ناظم الاطباء). در برهان گفته معبد یهودان و جای بستن خوکان و این عبارتی سخیف است. (انجمن آرا) (آنندراج):

به نیم گرده بروبی به ریش بیست کنشت به صد کلیچه سبال تو شوله روب نرفت.

عماره (از کتاب احوال و اشعار رودکی ج 3 ص 1195).

مطابقت ابتدائی جهوتی (یاه، خدای ماه) مصریان با یهوه

مطابق منابع کهن مصری: "جهوتی؛ خدایی که با کلمه بر آشوب پیروز می‌شود.

هر شب رع وارد دوات می‌شود.

زورق خورشیدی او از میان موانع می‌گذرد.

آب‌های زیرزمینی

دروازه‌ها

سرزمین‌های تاریکی

قلمرو مردگان

نگهبانان

دیوها و هیولاها

پیمودن این مسیر به‌تنهایی ممکن نیست.“

در میان خدایانی که رع را در سفر شبانه همراهی می‌کنند، توت جایگاهی ویژه دارد.

توت، صورت یونانی نام مصری «جهوتی» است.

او خدای ماه، نوشتار، حساب، خرد، جادو و کلام مقدس است.

او را اغلب با سر ایبیس یا در هیئت بابون به تصویر می‌کشیدند.

توت در زورق رع نقشی مهم بر عهده دارد.

او نام‌های حقیقی موجودات دوات را می‌داند.

در سنت مصری، دانستن نام حقیقی یک موجود به معنای داشتن قدرت بر اوست.

یعنی شناخت ماهیت او و توانایی تأثیر گذاشتن بر آن.

توت به زورق خورشیدی کمک می‌کند تا از مناطق خطرناک جهان زیرین عبور کند.

🌟 فرمول‌های جادویی لازم را بر زبان می‌آورد.

🌟 نام نگهبانان را می‌خواند.

🌟 با قدرت کلام نظم را حفظ می‌کند.

🌟 در دفاع از رع در برابر آپوفیس مشارکت دارد.

اگر سِت در زورق رع به‌عنوان نیرویی تهاجمی در برابر مار آشوب، یعنی آپوفیس، ظاهر می‌شود.

توت به شیوه‌ای دیگر عمل می‌کند

سلاح او دانش است.

در جهان‌بینی مصر باستان، کلامی که به‌درستی بر زبان آورده شود می‌تواند دروازه‌ای را بگشاید؛

از مرده محافظت کند؛ دیوی را متوقف سازد.

ماری را خنثی کند؛

و نیروی یک خدا را بازگرداند.

نقش مهم دیگر توت با نظم زمان ارتباط دارد:

سفر شبانه رع به ساعت‌هایی تقسیم شده است:

هر ساعت دروازه‌های مخصوص خود، قلمروهای خاص خود، نگهبانان و خطرات ویژه‌ای

دارد توت، به‌عنوان خدای حساب، اندازه‌گیری، گاه‌شماری و نظم آسمانی، با دقت این مسیر پیوند دارد.

"او به حفظ حرکت جهان در ریتم درست خود کمک می‌کند.

شب باید سپری شود.

خورشید باید از تاریکی عبور کند."

این روایت نشان می‌دهد که کیهان‌شناسی مصر باستان تنها بر نیروی خدایان استوار نیست.

بلکه قدرت دانش نیز می‌تواند در برابر آشوب قرار گیرد.

١. تشابه اسمی یهوه با خدای ماه مصر (یاه، جهوتی):

در مصر باستان خدای ماه دیگری به نام «یاه» (Iah) وجود داشت که گاهی با جهوتی ترکیب می‌شد (یاه-جهوتی که می تواند مأخذ نام یهود و یهودی باشد). برخی به دلیل تشابه صوتی «یاه» با مخفف نام یهوه («یاه» یا «یاهو»)، نظر داده‌اند که این دو یکی هستند:

٢. کتاب‌های فراماسونری و هرمسی:

در برخی متون کهن جادوگری (مانند پاپیروس‌های جادویی یونانی در مصر باستان)، ساحران نام‌های خدایان مختلف از جمله یهوه و توث (جهوتی) را در کنار هم برای طلسم‌ها استفاده می‌کردند که فکر می کنند این کار صرفاً یک ترکیب مذهبی (سینکرتیسم) در اواخر عهد باستان بوده است.

٣.نام معبد یهودیان یعنی سیناگوگ (خانهٔ ایزد ماه)

این نام نشانگر ایزد ماه بودن یهوه در ابتدا است که بعداً با ایزد آسمان و دریا وارونَِای میتانیان درون هیکسوسها به معنی "ای آنکه او (سرّی)" در آمیخته و ماهپرستی با اصل صادراتی مصری به تدریج فراموش شده است:

Sinai: the moon

gog [N] [E] [S]

roof; covering.

Varuṇa (वरुण, “mysterious, hidden”)

لابد نام یهوه با جهوتی (یاه، ماه) پرستی یهودیان با هیکسوسهای (حاکمان خارجی) مهاجم به مصر و بعد یک قرن و نیم پس رانده شده از آن‌جا (عبرانیان) به همراه آورده شده بوده است.

۴. کیدوش لِوانا (تقدیس ماه):

یهودیان آیین ماهانه‌ای به نام «کیدوش لِوانا» (یا «بیرکات هالِوانا») را به جا می‌آورند که برخی افراد آن را به معنی پرستش ماه می‌گیرند.

• نحوه انجام آیین: این مراسم در فضای باز و در نیمه نخست ماه قمری —زمانی که ماه در حال افزایش (رو به بدر) است— برگزار می‌شود؛ شرکت‌کنندگان به ماه می‌نگرند، دعاهای ویژه‌ای را می‌خوانند و خداوند را ستایش می‌کنند.

۵.معنی سنسکریتی یهوه

نام یهوه در زبان سنسکریتی میتانیان درون "هیکسوسها (عبرانیان)" به معنی خردمند است و یاه-جهوتی خدای ماه نیز خدای دانش و خرد بوده است:

यह्वा f. yahvA intelligence

خود نام جهوتی به صورت های جیوتی و جیوتیس در سنسکریت به معنی روشنایی و روشنایی ماه است. بر این اساس نام جهوتی در معنی ایزد ماه با میتانیان درون هیکسوسها به مصریان رسیده بوده است:

ज्योति m. jyoti brightness

ज्योतिस् n. jyotis moonlight

٦. نقش یهوه در مقام ایزد ماه

درهم هخامنشی که در استان یهود مدیناتا ضرب شده‌است. شخصیتی که بر روی سکه دیده می‌شود، یهوه است که نامش دکر شده و بر روی تخت ماه که بال و چرخ دارد، نشسته‌است. پرندهٔ دست او شاهین (سیمرغ) است.