مطابقت میتانی و توروکو

اگر نام میتانی (دولت نیرومند) را همان شاخۀ بزرگ ایشان یعنی هنی گالبات (فرمانروایی بزرگ) بگیریم، نام ایشان در عهد آشوری متقدم به صورت مادی تورو-کو (فرمانروایی نیرومند) ظاهر شده است.

मित adj. mita strong

तुर adj. tura strong

معنی نامهای باخرز و تایباد

  در باب باغهای انگور باخرز (باغ-رز) در کتاب نزهة القلوب حمدالله مستوفی می خوانیم: ”باخرز ولایتی است از اقلیم چهارم و ولایتی بسیار دارد و معتبر است و در مجموع مواضع باغات انگور و میوه فراوان باشد به تخصیص."

  بر این پایه نام دیگر آنجا یعنی تایباد در اساس تاک آباد بوده است که علی القاعده به تایباد تلخیص یافته است. نظیر انوشک روان که تبدیل به انوشیروان شده است.

ریشۀ هندوایرانی واژه های غزال و مَرال

نظر به واژۀ سنسکریتی گاذَ (تند و تیز)- آله (بسیار و عالی) غزال معرّب از زبانهای هندوایرانی است. چون این معنی آهو (آسو، تند و تیز) و گامور (گام-اَاوروَ، تیز گام بردارنده، آهو-گوزن دزفولی) هم هست.

गाढ adj. gADha fast, आल adj. Ala excellent

واژۀ ترکی مَرال (گوزن، آهو) هم دارای ترکیب مشابهی به نظر می رسد: مَرو سنسکریتی (بزکوهی، غزال)- آل (عالی).

معنی نام سومری همدان (تپه مصلّی، کیشه سو) یعنی کار اوریگالی، کلنی کلبۀ آیینی بوده است.

urigallu [ÙRI.GAL: ] (Sumerian origin)

[Religion]

1) a ritual hut (representation of a standard).

چنانکه قبلاً گفته شد، خود دژ کیشه سّو همان تپه مصلّای همدان است:

در ایرانیکا به درستی محل دژ تو در توی کیشه سّو در سمت همدان دانسته شده است. نام اکدی کیشه سّو به صورت kiššu-šu معنی دارای پرستشگاه واقع در بلندی را می دهد. چنانکه می دانیم تپه مصلّای همدان محل هفت دژ تو در توی همدان بوده است.

معنی محتمل نام شهر خوانسار

نام خوانسار را بیشتر به معنی محل پُر چشمه گرفته اند. ولی با توجه به خوَن اوستایی یعنی شکوهمند، آن را می توان به معنی محل پُر شکوه نیز معنی کرد که این با نام قسمت مرکزی شهر یعنی رئیسان (رَئه-شان، محل با شکوه) همخوانی دارد. مناطق اَرسور (دژ ارجمند)، سونگان (محل فقیرنشین) و هرستانه (محل ثروت) در شهر خوانسار نیز نامهایی کهن هستند.

معنی کلپتره

واژۀ کَلپتره در ترکیب کَلَ-پَتره در سنسکریت معنی سخن گنگ و نامفهوم را می دهد: کَلَ (گنگ)، پَتره (پَتهیتره، سخن)، در مجموع یعنی آن به معنی سخن گنگ و نامفهوم است.

نام ویرانۀ انگشت گبری سروستان فارس می تواند به معنی محل جان و روان زرتشتیان باشد

واژۀ انگشت در اینجا خلاصه شدۀ ترکیب واژه های اوستایی اَنگوهه (جان و روان) و شیتی (شَت، جایگاه) به نظر می رسد:

چون در مورد انگشت گبری گفته شده است: در شمال شهرستان سروستان –انتهای جاده کمربندی سروستان به سمت فسا- واقع است. و مربوط به دوره ساسانی و قرون اولیه اسلامی میباشد. این اثر در 1/5/1386 جزء آثار ملی به ثبت رسید. [شماره ثبت: 19300] این اثر دارای آثار معماری جزیی و در داخل قلعه حصار و برجهای اطراف است که جهت تشخیص بافت معماری آن نیاز به حفریات باستان شناسی میباشد. وجه تسمیه این قلعه روشن نیست ولی قدر مسلم مربوط به زردشتیان قبل از اسلام و امور دینی آنان بوده است و در داخل آن چاهی در دل کوه حفر شده است و بنا به اقوال عموم پر از استخوان مرده است متأسفانه کاربرد این قلعه روشن نشده است.

مطابقت آربوای نقشه های بطلمیوسی با شیراز

در نقشه های بطلمیوسی در جنوب مارهاسیوم (مرودشت) شهری به نام آربوا (محل واقع شدن پرستش، پرستشگاه) دیده میشود که با شیراز (محل برگزاری آئین رازهای دینی) مطابقت دارد:

अर्ह n. arha worship, भवति verb 1 bhavati {bhU} happen

اگر نام تیرازیش عهد هخامنشی را نیز با واژه های سنسکریتی تیرَس (پنهانی) و اِش (ایش اوستائی، راز و نیاز) بسنجیم، تیرازیش هم خود همان شیراز خواهد بود:

तिरस् adverb tiras secretly, ईषतिverb Ishati {esh} request

در بارۀ نام شهر شیراز

اگر مسجد جامع عتیق شیراز را ساخته شده بر بازماندۀ مهرابه (آتشکدۀ چارتاقی مهری عهد اشکانی) بدانیم، می توان تصور کرد که نام شیراز به صورت شی- راز (محل رازهای آئینهای دینی) از نام آن گرفته شده بوده است. نامهای مشابه کهن تیرازیش و شیریکوم که با شیراز مقایسه شده اند می توانند مربوط به قصر ابونصر و شهرک (دشتک) باشند:

باورهای مردم شیراز در بارۀ مسجد جامع عتیق شیراز

۱. مردم شیراز بر این باور هستند که در زیر خدایخانه اژدهای خفته (عصای موسی) وجود داشته ‌است.(عام)

۲. بر این باور هستند که قبله قبل از تغییر به این سمت بوده و به این مسجد، مسجدالاقصی نیز می‌گویند.(خاص)

۳. این مسجد تغییر کاربری داده شده و ابتدا آتشخانه بوده‌است.(خاص)

۴. عیسی در این مسجد به همراه میکائیل و اسرافیل نزول کرده‌است. (خاص)

کاوش‌های باستان‌شناسی نشان می‌دهد که بنای این مسجد بر روی عبادتگاه قدیمی قرار گرفته‌است؛ اما به علت محدودیت در کاوش‌ها، مشخص نیست که این عبادتگاه دقیقاً متعلق به کدام دوره است؛ اما این واضح است که طرح مسجد جامع عتیق از الگویی ماقبل خود بهره برده است.

اینجا بعداً به صورت محل آموزش مناسک حج در آمده بوده است، چون گفته شده است: در زمان‌های بسیار قدیم که سفر حج توسط کاروان انجام میشد و حجاج حدود دو ماه در راه بودند امکان ارسال روحانی همواره موجود نبود و به دلیل پیچیدگی مراحل حج از مسجد عتیق به عنوان مسجد الحرام و خدایخانه به عنوان کعبه استفاده میشد تا آموزش کامل و عملی به حجاج داده شود.

قصبۀ شیراز عجب‌شیر هم به عنوان مرکز برگزاری مراسم مذهبی ماه محرم، مشهور است.

معبد بربر بحرین (دیلمون) نیز معبد انکی (ابراهیم)/نین خورساگ (هاجر/حاجر) بوده است

چنانکه در روایات بین النهرین باستان آمده دیلمون (بحرین) مرکز اِئا-انکی خدای آبهای ژرف و زمین و خرد و آفریدگار انسان (پدر خدایگانی انسان) بوده است از این روی کعبه خُرد و واقع در گودی قصبۀ بربر بحرین را هم معبد ائا-انکی (ابراهیم) و نین خورساگ (الهۀ سرزمین سنگی و بیابانی، هاجر/حاجر) دانسته اند.

طبق اساطیر بین النهرین در دیلمون الهه نین تی (الهۀ حیات و دنده، حّوا) از سوی آفریننده اش، الهه نین خورساگ، دندۀ آسیب دیدۀ انکی (پدر خدایگانی انسان) را ترمیم می کند.